Wiesz gdzie leży "Wyspa kobiet morza" Lisa See

Dawno temu poznałam twórczość Lisy See, amerykańskiej pisarki chińskiego pochodzenia, która w swoich książkach opowiada o kobietach – zarówno tych żyjących w dawnych Chinach, jak i bardziej współcześnie. Dylogia „Dziewczęta z Szanghaju” czy „Chińskie lalki” pokazują emigrację do Stanów Zjednoczonych i trudne losy osób azjatyckiego pochodzenia, które próbują odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Z kolei „Miłość Peonii” oraz „Kwiat Śniegu i sekretny wachlarz” przybliżają losy kobiet żyjących w przeszłości. Wszystkie te historie łączyło jednak jedno – dotyczyły chińskiej społeczności. Zaskoczyłam się więc, kiedy wpadła mi w ręce „Wyspa kobiet morza”, bo tym razem autorka zabiera czytelnika do świata koreańskich kobiet, i to naprawdę niezwykłych – haenyeo, poławiaczek żyjących na wyspie Jeju.

Young-sook od najmłodszych lat uważa morze za swój drugi dom. Wraz z matką i pozostałymi haenyeo uczy się go słuchać, stopniowo poznając tajniki połowów. Jej najbliższą przyjaciółką jest Mi-ja. Dziewczyna jest odrzucana przez większość mieszkańców wioski, ponieważ jest córką japońskiego kolaboranta. Dodatkowo wujostwo traktuje ją bardzo przedmiotowo, wykorzystując do ciężkiej pracy. Młode dziewczyny łączy przyjaźń, która może pomóc im przetrwać trudne chwile i wspólnie stawić czoła przeciwnościom losu. Urodzone podczas japońskiej okupacji będą musiały zmierzyć się z wojną, a później z wieloma przerażającymi wydarzeniami z historii wyspy Jeju i całej Korei.

Jako pięcioro nurkowych dzieci trzymałyśmy się razem, wyskakując tylko od czasu do czasu na powierzchnię, by zaczerpnąć powietrza. Jeszcze nigdy nie byłam tak skoncentrowana: na swoim samopoczuciu, biciu serca, ciśnieniu napierającym na płuca, na poszukiwaniach. Nie mogę powiedzieć, że znalazłyśmy z Mi-ją wiele morskich stworzeń. Starałyśmy się przede wszystkim uniknąć wstydu i udoskonalić umiejętności nurkowania od kątem prostym. Szło nam beznadziejnie. Na naukę trzeba było wiele czasu. 

Haenyeo (czyt. henjo) to profesja, która współcześnie powoli zanika. Przez stulecia to właśnie kobiety nurkujące w morzu stanowiły jednak trzon rodzin mieszkających na wybrzeżach Jeju, największej wyspy Korei Południowej. Dlatego z wielką ciekawością sięgnęłam po ten tytuł. Tym bardziej że o historii bohaterek i samej wyspy opowiada pisarka wychowana w USA, mająca chińskie korzenie. Zastanawiałam się, czy podoła temu zadaniu, choć znałam już kilka wcześniejszych książek autorki, które bardzo lubię. A jednak tym razem sięgnęła po temat, który sama poznaję od kilku lat – Koreę i jej często mroczne zakamarki.

Pomimo niebezpieczeństw, trudów i poświęceń, a może właśnie z ich powodu, każda z nas miała jeden cel: zostać najlepszą haenyeo. Wszystkie znałyśmy ryzyko związane z odrywaniem uchowca od podłoża, ale złowienie ośmiornicy było o wiele bardziej niebezpieczne, dlatego uznawałyśmy je za większy triumf. 

Lisa See łączy w tej historii dwa bardzo ciekawe wątki. Pierwszy dotyczy kobiet poławiaczek. Autorka rozpoczyna opowieść w latach 30. XX wieku i pokazuje, jak zawód, który jeszcze w pierwszej połowie XX wieku miał ogromne znaczenie, z biegiem lat powoli zanika. Z drugiej strony osadzenie historii w XX wieku sprawia, że nie można pominąć wydarzeń, które rozegrały się w tym stuleciu. A były one niezwykle trudne dla mieszkańców Jeju. Oba te wątki poprowadzone są doskonale, a losy bohaterek idealnie łączą je w spójną całość.

Historia opowiadana przez Young-sook pozwala spojrzeć na świat oczami młodej dziewczyny, która od najmłodszych lat żyje zgodnie z tradycją, ale również dorosłej kobiety, która na skutek licznych ran emocjonalnych, odciśniętych zarówno na jej ciele, jak i duszy, utraciła radość życia. Lisa See ma doskonałe pióro i świetny warsztat. To bardzo emocjonalna opowieść. Myślę, że wyraźnie czuć w niej zachodni styl pisania, w którym nie ukrywa się uczuć i pozwala bohaterom otwarcie je wyrażać. Jednocześnie zachowanie Young-sook i jej późniejsze decyzje życiowe wydają mi się mocno zakorzenione w koreańskiej kulturze. A wszechobecne koreańskie „han” jest w tej historii niezwykle widoczne.

Powiedziano nam, że Amerykanie przyniosą demokrację i położą kres komunizmowi, ale większość z nas nie widziała różnicy pomiędzy tymi ideami. Pragnęliśmy tylko, żeby zostawiono nas w spokoju i pozwolono nam przejąć kontrolę nad własnym życiem. Nie chcieliśmy nawet, żeby w nasze sprawy mieszali się ludzie z kontynentu. 

Autorka zdecydowała się opowiedzieć historię dwóch bohaterek pochodzących z zupełnie różnych światów. Jedna z nich wychowała się w mieście, zdobyła wykształcenie, a później wszystko to utraciła. Druga żyła tak jak jej matka i babcia. Nie potrafiła czytać ani pisać, a jej całym światem były rodzina i morze. A jednak ich losy zostały ze sobą splecione. Bardzo podobał mi się motyw odciskania na kartkach śladów ważnych miejsc i przedmiotów – stóp dziecka, fragmentu bramy czy muru. Dla jednej z bohaterek, która nie potrafiła pisać ani czytać, był to sposób na zachowanie wspomnień. Z czasem te niewielkie odbicia stały się ważnym świadectwem życia obu kobiet i nabrały szczególnego znaczenia dla ich historii.

Autorka bardzo ciekawie poprowadziła akcję, wprowadzając pod koniec historii pewien zwrot fabularny. Pokazuje on z jednej strony, jak wiele zależy od naszych decyzji, a z drugiej – jak niektóre wydarzenia potrafią na zawsze zapisać się w naszych sercach. To właśnie w tym momencie koreańskie han staje się najbardziej widoczne.

Patrzyłam na śmierć Matki pod wodą. Widziałam, jak Yu-ri wypłynęła w morze i  wróciła odmieniona. Wiedziałam, że ocean bywa niebezpieczny, ale wydarzenia na stałym lądzie przerażały mnie i dezorientowały. W ciągu kilku minionych miesięcy na moich oczach zastrzelono kilku ludzi. Po obu stronach widziałam pobitych. Wszyscy zabici i ranni byli Koreańczykami, z Jeju lub kontynentu; wszyscy sprawcy byli naszymi rodakami. Nie umiałam tego pojąć. 

To, co bardzo wyraźnie wybrzmiewa w tej historii i jednocześnie łączy ją z pozostałą twórczością autorki, to obecność kobiet. To one są tutaj na pierwszym planie. Zajmują się domem, ale to również one zarabiają na utrzymanie rodziny. Mężczyźni najczęściej opiekują się dziećmi, podczas gdy kobiety nurkują, pracują na polach i zajmują się gospodarstwem. To właśnie one stanowią najważniejszy element tej opowieści. Nawet wraz z rozwojem akcji, kiedy wydarzenia historyczne coraz mocniej ingerują w życie bohaterek, a świat wokół nich się zmienia, kobiety niezmiennie pozostają fundamentem życia na wyspie.

„Wyspa kobiet morza” to doskonała lektura. Zarówno pod względem fabularnym, bo od książki naprawdę trudno się oderwać, jak i poznawczym. To ważna opowieść pozwalająca przybliżyć historię Korei i trudne wydarzenia XX wieku. Ale również, a może przede wszystkim, poznać haenyeo. To element koreańskiej kultury, o którym wprawdzie coraz częściej się mówi, ale wciąż nie wybrzmiewa on wystarczająco mocno. Wyspa Jeju należy dziś do Korei Południowej, choć jej historia i relacje z kontynentem nie zawsze były oczywiste. Widać to również w powieści, w której mieszkańcy wyspy wydają się nieco odcięci od reszty kraju, także pod względem mentalnym. Jestem pełna podziwu dla autorki, która zainteresowała się haenyeo, wyspą Jeju i koreańską historią, a następnie połączyła te wszystkie elementy w doskonałą opowieść fabularną.

 

• Autor: See Lisa
• Tytuł: Wyspa kobiety morza
• Tytuł oryginalny: The Island of Sea Women
• Tłumaczenie: Janina Hryniewska
• Wydawnictwo: Świat Książki
• Liczba stron: 420
• Premiera: 12 listopad 2020

Rozwiń

"Brazylijska gorączka" Anna Fryczkowska

Siadam w fotelu z kubkiem kawy w dłoniach i wracam myślami do historii Franki i jej najbliższych. Ich podróż z wiejskiej chaty jest długa, pełna niebezpieczeństw i konfrontuje bohaterów z rzeczywistością, na którą nie wszyscy są przygotowani. Ta historia z jednej strony fascynuje, z drugiej budzi przerażenie. Trudno jednak się od niej oderwać, bo chce się poznać dalsze losy bohaterów.

Koniec XIX wieku w wielu regionach ziem polskich przynosił głód i niedostatek, dlatego podróżni agitatorzy mieli podatny grunt pod swoją działalność. Zachwalali polskim chłopom Brazylię jako kraj mlekiem i miodem płynący, gdzie każdy ma w bród ziemi, a plony są niewyobrażalnie wielkie. Nic więc dziwnego, że tysiące chłopów decydowało się na podróż w nieznane, sprzedając swoje liche gospodarstwa. Również rodzina Franki zdecydowała się na taki krok. Młoda dziewczyna wraz z rodzicami, rodzeństwem i narzeczonym wyruszyła w podróż. Pobyt w Brazylii pokazał im zupełnie inny świat, który zmusił ich do ciężkiej walki o własny los.

Błyskawicznie przeczytałam ten tytuł, bo szczerze powiedziawszy, trudno było się od niego oderwać. Autorka pokazuje mniej znane oblicze polskiej emigracji, kiedy tysiące ludzi wybierało Amerykę Południową, a właściwie ogromną Brazylię, na swój nowy dom. Historia przedstawiona oczami Franki jest z jednej strony fascynująca, z drugiej przerażająca.

Początkowo sama podróż okazuje się niezwykle trudna. Najpierw nocna przeprawa przez granicę zaborów, podczas której można było stracić życie. Potem podróż koleją w ogromnym ścisku i trudnych warunkach. A następnie statek i czwarta klasa, gdzie ludzie przez wiele tygodni musieli przebywać w warunkach urągających ludzkiej godności. Wszystko to miała jednak wynagrodzić Brazylia. Właśnie tutaj zaczyna się największa przygoda, którą czyta się z ciekawością, ale i przerażeniem.

Autorka pokazuje życie w Brazylii jako zupełne przeciwieństwo tego, co bohaterowie dotychczas znali. Dzika natura, zwierzęta, robactwo, choroby, głód i śmierć. Bardzo często przeżycie było kwestią przypadku, a śmierć stała się codziennością. Młoda dziewczyna nieustannie zderza swoją dotychczasową wiedzę o świecie z nową rzeczywistością. Jej losy niespodziewanie splatają się z losami kolejnych osób, co być może daje jej szansę na przetrwanie w warunkach zupełnie obcych Europejczykom.

Mogłoby się wydawać, że po przybyciu do Brazylii bohaterowie pozostają cały czas w jednym miejscu, ale nic bardziej mylnego. Przemieszczają się, poznają nowych ludzi i odwiedzają różne miejsca, dzięki czemu czytelnik otrzymuje pełniejszy obraz tego kraju pod koniec XIX wieku.

Podczas lektury warto zwrócić uwagę na zderzenie z zupełnie nowym światem, którego doświadczają emigranci. Wielu z nich marzy o własnym kawałku ziemi, bogatej i żyznej, na której będą mogli siać europejskie ziarna. Inni myślą o przekazywaniu wiary lokalnym mieszkańcom, co jednak szybko zderza się ze ścianą. Wiedza, którą zdobyli, żyjąc w Europie, bardzo często zupełnie nie sprawdza się w dzikiej, tropikalnej dżungli, zamieszkanej przez nieznane im stworzenia i ludzi, a także pełnej różnego rodzaju robactwa.

Bardzo ważnym elementem tej historii jest język autorki, który w niezwykle plastyczny sposób oddaje świat, w którym przyszło żyć bohaterom. Dodatkowo pisarka wplata w tekst słowa używane w Brazylii, które jeszcze lepiej oddają klimat tego miejsca.

„Brazylijska gorączka” to wciągająca historia, która pokazuje losy polskich emigrantów w Brazylii pod koniec XIX i na początku XX wieku. Ogrom problemów, z którymi muszą się zmagać, jest przytłaczający. Trud, choroby, głód i śmierć towarzyszą bohaterom, bardzo często dając o sobie znać w najmniej spodziewanych momentach. Wszystko to doskonale oddaje rzeczywistość świata, który wydaje się bardzo odległy i zupełnie obcy.

To świetna lektura dla każdego, kto chce poznać nieco inne losy Polaków i emigracyjne wędrówki, które nie zawsze przynosiły radość i szczęście. Dla mnie to naprawdę świetna pozycja.

• Autor: Fryczkowska Anna
• Tytuł: Brazylijska gorączka
• Wydawnictwo: W.A.B.
• Liczba stron: 338
• Premiera: 14 październik 2026

Rozwiń

Kim jest "Dobrodziejka" Sabina Waszut

Wstyd się przyznać, że to moje pierwsze spotkanie z twórczością Sabiny Waszut, choć kilkakrotnie natknęłam się już na książki autorki. Wiem również, że z przyjemnością nadrobię zaległości, bo jej historie i styl bardzo mi pasują. „Dobrodziejka” to początek nowego cyklu, który ma pokazywać kryminalne tło Śląska, a jednocześnie przybliżać życie i codzienność ówczesnego świata.

Odwiedzana nocami przez samotne, przerażone młode kobiety w potrzebie. Zdarzenia, które odbijają się w sercu i umyśle na całe życie. Trudne decyzje, które w niektórych przypadkach są kwestią życia i śmierci. Z tym wszystkim musi zmierzyć się komisarz Teo Urbanek, kiedy dostaje zlecenie wyjaśnienia sprawy porwania dziecka. Początkowo wątki sprawy nie wskazują, w jakim kierunku potoczy się śledztwo, a kolejne poszlaki prowadzą do coraz mroczniejszych zakamarków śląskiego miasta.

Niezwykle szybko odnalazłam się w tej historii i śledziłam ją, bardzo ciekawa, w jakim kierunku się potoczy. Autorka świetnie oddała klimat tamtych lat, wzbogacając całą opowieść dużą dawką śląskiej godki, co dodało powieści niesamowitej autentyczności.

Wątki kryminalne łączą się tu ze społecznymi. Z jednej strony można przeczytać o wydarzeniach i dramatach ówczesnych ludzi, o porwaniach i jeszcze gorszych zbrodniach, które autorka w dużej mierze zaczerpnęła z materiałów z tamtych lat. Z drugiej strony świetnie pokazane jest tło społeczne i trudne wybory, przed którymi stawali ówcześni mieszkańcy. Ludzie z familioków poświęcają zdrowie, a niekiedy i życie, pracując w hutach i kopalniach. Młode kobiety przyjeżdżają ze wsi do miasta w poszukiwaniu lepszego życia, a bardzo często trafiają w jeszcze trudniejsze sytuacje. Czasy końca kryzysu zmuszały ludzi do podejmowania różnych decyzji.

Autorka skupia się na dwóch postaciach, które stają się równie ważne. Teo to młody policjant wywodzący się z rodziny od wielu lat pracującej w hucie. Jego ojciec od dawna przebywa na rencie i mimo stosunkowo młodego wieku jego organizm jest na skraju wyczerpania. A jednak wypomina synowi wybór innej kariery i odejście od rodzinnej tradycji zawodowej.

Stefania Zizikówna to młoda kobieta, która zostaje zmuszona do podjęcia pracy. Pochodzi z wykształconej i początkowo dobrze prosperującej rodziny, ale ostatnie lata sprawiają, że wraz z matką musi przenieść się do niewielkiego mieszkania. Jej zaangażowanie w śledztwo dodatkowo burzy dotychczasowy spokój, zmuszając ją do podejmowania kolejnych decyzji zawodowych. Te dwie postacie doskonale oddają sytuację pewnych grup społecznych żyjących w tamtym czasie na Śląsku.

Autorka wspomina w posłowiu, że w tym tomie chciała skupić się na pokazaniu życia kobiet i ich problemów na przedwojennym Śląsku. Doskonale jej się to udaje dzięki różnorodnym bohaterkom, które przewijają się przez tę historię i ukazują różne aspekty kobiecego życia — zazwyczaj znojnego, ubogiego i niezwykle trudnego.

Nie są to wyłącznie biedne i niewykształcone dziewczyny ze wsi. Wyraźnie zarysowany został również obraz kobiet policjantek, które stanowią niewielki odsetek mundurowych, a żeby móc podjąć pracę, muszą spełnić szereg warunków. Bardzo wyrazistym przykładem jest także Sabina, która tylko dzięki wytrwałości i łutowi szczęścia nie musiała wybierać najgorszej z możliwych dróg.

Z drugiej strony pojawia się huta w Szopienicach, która po raz kolejny w tym roku pokazuje, jak niezwykle trudne warunki życia i pracy mieli tamtejsi ludzie. Zabijała nie tylko praca w samej hucie, ale również życie w okolicznych familiokach, próby uprawy warzyw i wychowywania dzieci. Ten wątek wybrzmiewa w książce równie mocno i sprawia, że niedowierzanie miesza się tu ze złością i frustracją.

„Dobrodziejka” to powieść, która z pewnością na długo zostanie w mojej pamięci. Wizja społeczeństwa połowy lat 30. XX wieku, jego problemów i codziennych wyborów, a także zbrodni, które oburzały opinię publiczną, ale również wywoływały plotki i pokątne szepty wśród mieszkańców. Autorka doskonale oddała ducha tamtych czasów, pozwalając podczas lektury poczuć klimat ówczesnego Śląska.

Na pewno nie będzie to jedyna książka autorki, którą poznałam. Z ciekawością sięgnę po jej wcześniejsze powieści, ale również poznam dalsze losy Teo Urbaniaka. Dla miłośników powieści historycznych, jak również kryminałów retro ta pozycja sprawdzi się idealnie.

• Autor: Waszut Sabina
• Tytuł: Dobrodziejka
• Cykl: Mroczne tajemnice dawnego Śląska #01
• Wydawnictwo: Mando
• Liczba stron: 320
• Premiera: 09 wrzesień 2026

Rozwiń

Jak wygląda "Tętniące życie" Kim Ae-Ran

„Tętniące życie” Kim Ae-ran to historia Areuma, szesnastoletniego chłopaka cierpiącego na progerię. Z powodu niezwykle rzadkiej choroby jego ciało przypomina ciało osiemdziesięciolatka. Areum musiał szybko dojrzeć, ale mimo swojej przedwczesnej dojrzałości wciąż pozostaje nastolatkiem, który próbuje zrozumieć otaczający go świat. Chce poznawać nowe rzeczy, doświadczać życia, a jednocześnie wspierać swoich rodziców. Nie buntuje się jak typowy nastolatek. Mam wręcz wrażenie, że pod względem emocjonalnym jest znacznie dojrzalszy od swoich rodziców. Problemy z pamięcią, słuchem i wzrokiem dodatkowo utrudniają mu codzienne funkcjonowanie.

Rodzice Areuma sami byli jeszcze nastolatkami, kiedy pojawił się on na świecie. Oboje mieli zaledwie szesnaście lat, a ich związek od początku nie należał do łatwych. Nie brakowało również trudności w relacjach z rodzicami ojca chłopaka. Autorka pokazuje więc nie tylko życie z rzadką chorobą, ale również konsekwencje wczesnego rodzicielstwa i trudności, z którymi muszą mierzyć się ludzie, zanim zdążą sami dorosnąć. Choć rodzice kochają syna, każde z nich na swój sposób radzi sobie z jego chorobą. W dużej mierze próbują udawać, że wszystko jest w porządku.

Historia opowiadana jest z perspektywy Areuma. Chłopak nie chodzi do szkoły, nie ma przyjaciół, a jego najbliższym towarzyszem jest starszy sąsiad, mężczyzna około siedemdziesiątki. Samotność bohatera jest jednym z tych elementów, które mocno zwracają uwagę. Mimo trudnego tematu książka niesie jednak sporo ciepła i radości. Nie brakuje codziennych sytuacji, śmiechu i zwyczajnych chwil, które pozwalają spojrzeć na życie Areuma nie tylko przez pryzmat choroby.

Najwięcej emocji wzbudził we mnie wątek znajomości z młodą dziewczyną, która pisze do Areuma i opowiada mu o swojej chorobie. Chłopak zaczyna się w niej zakochiwać, a ta relacja staje się jego pierwszym zauroczeniem. Z czasem okazuje się jednak, że ta znajomość nie jest taka, jak początkowo mogłoby się wydawać. Ten wątek wnosi do historii dodatkowy wymiar i pokazuje, jak łatwo wykorzystać samotność oraz potrzebę bliskości drugiego człowieka.

Muszę przyznać, że choć historia Areuma dotyczy niezwykle trudnego tematu i jego los od początku budzi współczucie, nie wywołała we mnie tak silnych emocji, jakich się spodziewałam. Bohater wydaje się pogodzony ze swoim losem, nie próbuje się przeciwko niemu buntować. Jest tak dojrzały, że chwilami trudno pamiętać, że to przecież szesnastoletni chłopak. Być może ma to związek ze sposobem prowadzenia narracji i charakterystycznym dla koreańskiej literatury sposobem opowiadania o trudnych doświadczeniach. Nie oznacza to jednak, że książka nie daje powodów do refleksji.

Jest jeszcze epilog, który stanowi historię napisaną przez Areuma. Baśniowa opowieść o poznaniu się jego rodziców, przedstawiona w mocno erotyczny sposób, zupełnie nie pasowała mi do całości. Miałam poczucie, że ten fragment wyraźnie odstaje od reszty książki.

„Tętniące życie” to dla mnie jedna z tych historii, które bardziej docenia się podczas analizowania poszczególnych wątków niż w trakcie samej lektury. Początkowo nie porwała mnie tak, jak mogłabym oczekiwać po opowieści o chłopaku zmagającym się z tak rzadką chorobą. Kiedy jednak zaczęłam przyglądać się jej bliżej, dostrzegłam wiele tematów wartych uwagi: samotność, przedwczesną dojrzałość, trudne rodzicielstwo, potrzebę bliskości i różne sposoby radzenia sobie z cierpieniem.

Czy mi się podobała? Powiedziałabym, że była ciekawa, ale nie poruszyła mnie do głębi. Zostawiła za to sporo materiału do przemyśleń, a to również jest dla mnie ważne w literaturze.

• Autor: Kim Ae-ran
• Tytuł: Tętniące życie
• Tytuł oryginalny: 두근두근 내인생 (dugeundugeun naeinsaeng)
• Tłumaczenie: Łukasz Janik
• Wydawnictwo: Kwiaty Orientu
• Liczba stron: 292
• Premiera: 05 maj 2022

Rozwiń